English English
7 tysięcy firm, blisko 3 miliony zatrudnionych
Zakładki 1

Wyszukiwarka

Strona główna Opinie ekspertów
Zakładki 3
zakladki_video

Opinie ekspertów

DRUKUJ

Raport Pracodawców RP dotyczący działań legislacyjnych rządu w odniesieniu do skutków powodzi z maja i czerwca 2010 roku

22-06-2010

Wstęp

 
Klęska powodzi, która w bieżącym roku dotknęła nasz kraj miała daleko idące negatywne skutki nie tylko dla poszczególnych osób, ale także dla przedsiębiorstw. W tej chwili jest jeszcze za wcześnie na podawanie dokładnych danych obrazujących skalę zniszczeń w obszarze przedsiębiorczości. Można jednak zakładać, że pośrednio i bezpośrednio jej skutkami zostało dotkniętych tysiące firm. Mówiąc o skutkach bezpośrednich mamy na myśli szkody w majątku trwałym przedsiębiorstwa, kłopoty z płynnością działalności firmy związane z niemożnością dotarcia pracowników do zakładu pracy, czy też brak możliwości ekspedycji wytworzonych przez daną firmę produktów na skutek zniszczonej infrastruktury. Ale gospodarka to system naczyń połączonych. Istnieje grupa firm, które choć bezpośrednio przez powódź nie zostały dotknięte, to jej skutki odczuły poprzez np. brak zamówień ze strony przedsiębiorstw, które zostały poszkodowane. Spowodowało to m.in. opóźnienia w dostawach niezbędnych do funkcjonowania firmy od poddostawców (casus Fabryki Fiata w Tychach, która przerwała produkcję ze względu na brak dostaw szyb z huty w Sandomierzu) .
 
Dobrze się stało, że rząd dostrzegł potrzebę legislacyjnej interwencji w obszarze skutków powodzi dla przedsiębiorstw. Trzeba pamiętać, że gospodarcza odbudowa zniszczonych terenów jest niezbędna do odbudowy ładu społecznego.
 
 
I. Projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z maja i czerwca 2010 r.
 
8 czerwca 2010 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z maja i czerwca 2010 r. Ma on na celu zagwarantowanie poszkodowanym niezbędnej pomocy oraz uproszczenie procedur związanych z usuwaniem skutków tej klęski żywiołowej. Zaproponowane rozwiązania, w zakresie dotyczącym przedsiębiorców, Pracodawcy RP oceniają pozytywnie.
 
Zgodnie z art. 4 ust. 1 projektu organy administracji publicznej mają zostać zobowiązane do załatwiania spraw związanych z usuwaniem skutków powodzi w pierwszej kolejności i bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania. To bardzo ważny zapis biorąc pod uwagę niską, co do zasady, sprawność działania naszej administracji i mnogość spraw urzędowych, które przedsiębiorcy będą musieli załatwiać w konsekwencji powodzi.
 
Jeszcze ważniejszy jest projektowany ustęp 4 tego artykułu. Zgodnie z tym przepisem, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny, sądy powszechne i wojewódzkie sądy administracyjne mają rozpoznawać sprawy związane z usuwaniem skutków powodzi w pierwszej kolejności. Jest to o tyle ważne, że polski wymiar sprawiedliwości cechuje się powolnością działania jeszcze większą, niż administracja publiczna. Tymczasem szybkie wznowienie działalności przez firmy jest ważne nie tylko dla samych przedsiębiorców, ale i dla znormalizowania funkcjonowania zalanych obszarów.
 
Trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 8 projektu, w przypadku zniszczenia na skutek powodzi dokumentów niezbędnych do ustalenia świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego przyjmuje się:
  • wszelkie dokumenty oraz zeznania świadków pozwalające na udowodnienie okresów zatrudnienia (ubezpieczenia) oraz czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, macierzyństwa lub sprawowania opieki;
  • wszelkie dokumenty pozwalające na udowodnienie wysokości ich podstawy wymiaru.
 
Takie rozwiązanie zaoszczędzi czas pracodawców i pracowników, niezbędnego do wykonania szeregu innych czynności koniecznych do wznowienia działalności.
 
Analizowany projekt w dużej części skupia się na uregulowaniu kwestii pracowniczych w kontekście niemożności świadczenia pracy w związku z powodzią. Projektodawca proponuje, aby faktyczna niemożność świadczenia pracy w związku z powodzią stanowi podstawę usprawiedliwienia nieobecności pracownika w pracy. To racjonalne rozwiązanie – pracownicy nie powinni być karani za to, że nie mogli dotrzeć do pracy, czy też bronili swojego domostwa przed zalaniem w czasie gdy powinni pracować. Trzeba jednak zwrócić uwagę na ewentualne trudności interpretacyjne zwrotu „faktyczna niemożność”.
 
Za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, z przyczyny opisanej powyżej, pracownikowi ma przysługiwać prawo do odpowiedniej części minimalnego wynagrodzenia za pracę, przez okres nie dłuższy niż 10 dni roboczych wynikających z rozkładu czasu pracy pracownika. Wynagrodzenie to ma być wypłacane ze środków pracodawcy. W naszej ocenie środki na ten cel nie powinny być wypłacane ze środków Funduszu Pracy. Odciążyłoby to pracodawców, których powódź i tak postawiła w trudnej sytuacji. Ponadto pracodawcy ponieśli określone koszty wynikające z niewykonywania przez pracownika pracy.
 
Pracodawca ma zostać uprawniony do powierzenia pracownikowi wykonywania pracy innego rodzaju, niż wynikający z nawiązanego stosunku pracy, jeżeli jest to konieczne w związku z usuwaniem skutków powodzi u tego pracodawcy. W takim przypadku pracownik będzie zachowywał prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, obliczonego według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego. Przedsiębiorstwa dotknięte powodzią w sposób bezpośredni muszą zmierzyć się choćby z pracami porządkowymi. Proponowane tu rozwiązanie zaoszczędzi pracodawcom administracyjnego wysiłku związanego z kierowaniem pracowników do wykonywania innych, niż zwykle zadań.
 
Przygotowywana ustawa przewiduje także mechanizmy pomocowe związane z niemożnością wypłacania, w pewnych wypadkach, wynagrodzeń przez pracodawców. W przypadku braku środków na wypłatę pracownikom wynagrodzenia przysługującego za:
  • czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy związanej z powodzią,
  • czas niewykonywania pracy, jeżeli pracownik był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, które zostały bezpośrednio spowodowane powodzią,
  • wykonaną pracę, polegającą na ochronie zakładu pracy przed powodzią lub na usuwaniu skutków powodzi, mającą na celu utrzymanie lub przywrócenie prowadzenia przez pracodawcę działalności gospodarczej;
 
Pracodawca, który na skutek powodzi przejściowo zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej lub istotnie ograniczył jej prowadzenie, może złożyć kierownikowi właściwego Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wniosek o udzielenie nieoprocentowanej pożyczki z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaspokojeniu ze środków FGŚP może podlegać wynagrodzenie do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału. Pożyczka będzie musiała zostać zwrócona do końca 2011 r. Będzie możliwe także jej umorzenie jeżeli pracodawca wykaże, że znajduje się w szczególnie niekorzystnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej spłatę pożyczki, powstałej na skutek powodzi. Szczegółowy tryb przyznawania pożyczek określi rozporządzenie wydane przez ministra właściwego ds. pracy. Opisany tu mechanizm będzie konkretną pomocą dla przedsiębiorstw, która pomoże im powrócić do normalnej działalności. Trudności interpretacyjne może rodzić zwrot „istotnie ograniczył jej prowadzenie”.
 
Projekt przewiduje także pomoc wypłacaną przez PFRON związaną z pracą osób niepełnosprawnych i prowadzeniem przez nie przedsiębiorstw. Środki PFRON będą mogły być przeznaczane m. in. na:
  • utrzymanie zagrożonych likwidacją na skutek powodzi miejsc pracy osób niepełnosprawnych,
  • odtworzenie zniszczonej lub utraconej na skutek powodzi infrastruktury i wyposażenia przedsiębiorstw osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą.
 
Ponadto pożyczki przyznane przed dniem wejścia w życie projektu ze środków PFRON:
  • osobom niepełnosprawnym na działalność gospodarczą lub rolniczą,
  • zakładom pracy chronionej
będą mogły być umarzane w całości lub w części, wraz z odsetkami, jeżeli w związku z powodzią nastąpiła utrata możliwości spłaty pożyczki. Biorąc pod uwagę trudną sytuację osób niepełnosprawnych na rynku pracy oraz konieczność ich aktywizacji zawodowej (także poprzez zakładanie własnych firm), te rozwiązania oceniamy jako bardzo potrzebne.
 
Przewiduje się także możliwość umarzania pożyczek i refundacji udzielanych na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pożyczka, o której mowa w art. 42 (sfinansowanie kosztów szkolenia) tego aktu prawnego będzie mogła zostać umorzona w całości lub w części wraz odsetkami, jeżeli na skutek powodzi:
  • nastąpiła trwała lub czasowa przeszkoda w funkcjonowaniu instytucji szkoleniowej;
  • poszkodowany bezrobotny w okresie od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 lipca
            2010 r. nie mógł podjąć lub ukończyć szkolenia.
 
Przyznane refundacje na wyposażenie lub doposażenie stanowisk pracy, lub środki na podjęcie działalności gospodarczej, o których mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, będą mogły zostać umorzone w całości lub w części wraz z odsetkami, jeżeli miejsca pracy uległy zniszczeniu na skutek powodzi. Opisane tu rozwiązania są racjonalne. Pracodawcy dotknięci powodzią nie będą w stanie spłacić pożyczek, które już zostały skonsumowane, a ich efekt zniszczony przez powódź.
 
Ciekawe rozwiązanie przewiduje art. 19 ust. 1 projektu. Zgodnie z tym przepisem, starosta będzie uprawniony, w trybie określonym dla prac interwencyjnych, biorąc pod uwagę zakres i skalę zniszczeń u pracodawcy spowodowanych powodzią oraz możliwości utrzymania przez pracodawcę miejsc pracy, dokonywać ze środków Funduszu Pracy zwrotu, przez okres do 12 miesięcy, poniesionych przez pracodawcę kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia skierowanych bezrobotnych w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie iloczynu dwukrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę i liczby zatrudnionych bezrobotnych, pod warunkiem że pracodawca nie zmniejszy w tym okresie liczby zatrudnionych pracowników w stosunku do stanu na dzień podpisania umowy o refundację – jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2011 r.
 
Ponadto, zgodnie z art. 20 projektu, starosta będzie uprawniony do tego aby, w trybie określonym dla prac interwencyjnych, biorąc pod uwagę zakres i skalę zniszczeń u pracodawcy spowodowanych powodzią oraz możliwości utrzymania przez pracodawcę miejsc pracy, dokonywać ze środków Funduszu Pracy zwrotu, przez okres do 12 miesięcy, poniesionych przez pracodawcę, którego zakład został zniszczony na skutek powodzi, kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne zatrudnianych pracowników. Wysokość tej pomocy nie będzie mogła przekraczać miesięcznie iloczynu dwukrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę i liczby zatrudnionych pracowników. Warunkiem jej otrzymania będzie to, że pracodawca nie zmniejszy w tym okresie liczby zatrudnionych pracowników w stosunku do stanu na dzień podpisania umowy o refundację – jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2011 r.
 
Mamy więc do czynienia z rozwiązaniem dwutorowym. Po pierwsze pracodawca będzie mógł siłami skierowanych przez Starostę pracowników doprowadzić swój zakład do stanu, w którym możliwe będzie wznowienie działalności. Po drugie, pracodawca, którego zakład został zniszczony (można więc zakładać, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej) otrzyma refundację kosztów pracy. Należy monitorować sytuację w zakresie tych mechanizmów pod kątem tego, czy 12 miesięczny czas ich obowiązywania będzie wystarczający.
 
Przedsiębiorca dotknięty powodzią którego wystąpił spadek obrotów gospodarczych, rozumianych jako sprzedaż, nie mniej jednak niż o 15 %, liczony w ujęciu ilościowym lub wartościowym w ciągu jednego miesiąca po dniu 1 maja 2010 r. w porównaniu do tego samego miesiąca w okresie od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 31 lipca 2009 r., stosuje się odpowiednio przepisy tzw. ustawy antykryzysowej. Dzięki temu rozwiązaniu przedsiębiorcy dotknięci powodzią będą mogli skorzystać m.in. z dopłat do szkoleń i studiów podyplomowych swoich pracowników.
 
W projekcie ustawy brakuje mechanizmu, który pozwoliłby przedsiębiorcom na zdobycie środków finansowych potrzebnych do odbudowy majątku trwałego. Jest to niezbędne do tego, aby dotknięte powodzią firmy mogły wznowić działalność. Potrzebne jest stworzenie systemu nieoprocentowanych (z możliwością, w pewnych przypadkach, częściowego umorzenia) pożyczek na odbudowę majątku trwałego przez przedsiębiorstwa.
 
 
II. Projekt ustawy o wspieraniu przedsiębiorców dotkniętych skutkami klęsk żywiołowych
 
Ministerstwo Gospodarki przygotowało projekt ustawy o wspieraniu przedsiębiorców dotkniętych skutkami klęsk żywiołowych. Ma on na celu wprowadzenie szczególnych rozwiązań prawnych pozwalających na zagwarantowanie poszkodowanym niezbędnej pomocy oraz uproszczenia procedur związanych z usuwaniem skutków klęsk żywiołowych. Pracodawcy RP pozytywnie ocenili ten projekt.
 
Przykład tegorocznej powodzi pokazał, że potrzebne są mechanizmy pomocowe, które pozwolą przedsiębiorcom dotkniętym nieprzewidywalnym i niezawionionym zdarzeniem na odbudowę swojego majątku trwałego. Jest to niezbędne do wznowienia funkcjonowania przedsiębiorstwa, a co za tym idzie utrzymania miejsc pracy oraz odprowadzania podatków. Określenie maksymalnej kwoty nieoprocentowanej pożyczki, która ma być udzielana małym przedsiębiorcom dotkniętym klęską żywiołową, w kwocie 50 tys. zł może spowodować, że potrzeby niektórych firm nie zostaną w sytuacji kryzysowej zaspokojone. Z drugiej strony trzeba mieć jednak na uwadze możliwości finansowe państwa oraz walor wychowawczy – firmy, podobnie jak osoby fizyczne powinny przede wszystkim polegać na ubezpieczeniach komercyjnych. Zresztą w tym kierunku idą też inne zapisy projektu – przedsiębiorca nieubezpieczony będzie mógł starać się o umorzenie maksymalnie 75% pożyczki.
 
Dobrym rozwiązaniem jest to, że pożyczki mają być nieoprocentowane i umarzalne. Zarabianie na przedsiębiorcach w sytuacji kryzysowej byłoby sprzeczne z ideą projektu i interesem państwa. Odbudowa przedsiębiorczości na zniszczonych terenach jest niezbędna do przywrócenia normalnego funkcjonowania ekonomicznego i społecznego regionu. Popieramy rozwiązanie, które przewiduje, że pożyczki będą udzielane za pośrednictwem regionalnych i lokalnych funduszy pożyczkowych. Podmioty te są dobrze zorientowane w lokalnych problemach i uwarunkowaniach. Poza tym, proponowane rozwiązanie pozwoli zdywersyfikować proces udzielania pożyczek na wiele punktów, co zmniejsza ryzyko tworzenia się zatorów biurokratycznych.
 
Opiniowany projekt przewiduje pomoc tylko dla małych firm. Warto rozważyć, po przeprowadzeniu analizy skutków finansowych, rozszerzenie jego zakresu przedmiotowego także na średnie przedsiębiorstwa.
 
 
Podsumowanie
 
Rząd dość szybko zareagował na zjawisko powodzi jeśli chodzi o działania prawne w kontekście pracodawców. Specustawa powodziowa przewiduje ciekawe rozwiązania, które mogą rzeczywiście odbudować życie gospodarcze na zniszczonych terenach. Trzeba jednak zwrócić uwagę na jej wady – opłacanie wynagrodzenia za nieobecność pracowników w związku z powodzią przez pracodawców oraz brak instrumentu pozwalającego na zdobycie środków na odbudowę majątku trwałego przedsiębiorstw.
 
Projekt ustawy o wspieraniu przedsiębiorców dotkniętych skutkami klęsk żywiołowych to próba stworzenia kompleksowej regulacji pomocowej dla firm na wypadek klęski żywiołowej. Przewiduje prosty i konkretny mechanizm wsparcia. Potrzebna jest jednak dyskusja nad projektem w kierunku zwiększenia zakresu przedmiotowego i podmiotowego pomocy.